Bel aan bij een woonboot langs de Prinsengracht en vaker wel dan niet doet er echt iemand open — op het Amsterdamse water is een ligplaats geen decor, maar een adres, met een postcode, een wachtlijst van tientallen jaren en een familie die koos voor een loopplank boven een trappenhuis. Ongeveer 2.500 woonboten hebben een vergunning op de grachten en havens van de stad, en dit artikel gaat over de buurten waar die keuze zichtbaar wordt voor een bezoeker: het museum waar je een echte woonboot van binnen kunt bekijken, de gemeenschap die rondleidingen geeft over de eigen voordeuren, de gepensioneerde binnenvaartschepen die nu lunch serveren in plaats van vracht, en de paar plekken waar je daadwerkelijk een nacht op het water kunt doorbrengen.
Er worden bijna nooit nieuwe ligvergunningen afgegeven — de meeste boten hieronder zitten al een generatie lang in dezelfde familie, of in een korte keten van eigenaren — dus bijna alles op deze lijst is ofwel een werkend huis, een huis dat een klein bedrijf is geworden, of een gepensioneerde voorganger van een huis dat een tweede leven heeft gekregen. Zie het als drie losse dagtochten in plaats van één lange; de waterbuurten van Amsterdam liggen aan weerszijden van de stad en sluiten niet netjes op elkaar aan.
Stap naar binnen bij één: Het Woonbootmuseum en de Poezenboot
Het Woonbootmuseum, aangemeerd op de Prinsengracht in de Jordaan, is de enige plek hier waar je niet alleen vanaf het jaagpad naar een woonboot kijkt — je gaat er naar binnen. Het schip zelf, de Hendrika Maria, is een vrachtschip uit 1914 dat werd omgebouwd en daadwerkelijk bewoond voordat het een museum werd, dus de lage plafonds, het neerklapbare bed en de kleine kombuis zijn originele onderdelen, geen decor. De toegang kost een paar euro, en het museum neemt groepsreserveringen aan via een speciale groepenpagina, wat het de verstandige eerste keuze maakt voor iedereen die met meer dan twee of drie personen komt — de boot is klein, en een gezelschap vult hem snel, dus boek vooraf in plaats van onaangekondigd te komen.
Op korte loopafstand of één tramhalte, op de Singel bij Centraal Station, is De Poezenboot het aparte tegenhanger. Het is sinds 1968 een omgebouwde woonboot die dienstdoet als opvang, thuis voor katten die nergens anders onderdak kunnen krijgen, en draait op donaties in plaats van een entreeprijs. Er is geen groepsreserveringssysteem en geen manier om de limiet van zes bezoekers binnen tegelijk te omzeilen, dus dit is een wandel-bezienswaardigheid voor een paar mensen in plaats van een groepsuitje. Ga vroeg op een doordeweekse dag als het doel is om daadwerkelijk naar binnen te gaan in plaats van te wachten op de kade.
Schoonschip: De buurt die de rest verklaart
Als het museum het verleden van een woonboot laat zien, laat Schoonschip, in Amsterdam-Noord, de toekomst zien. Het is het belangrijkste duurzame drijvende woonexperiment van Europa — ongeveer dertig huishoudens op zonne-energie aangedreven, energie-delende woningen die zijn afgemeerd langs een voormalige industriële waterweg — en het is de duidelijkste versie van het verhaal van 'families die nooit van de gracht gingen', omdat de mensen die er wonen zelf de rondleidingen leiden. Rondleidingen worden geregeld per e-mail via [email protected] in plaats van geboekt aan een balie, met een prijs die op aanvraag wordt gegeven en afhangt van de groepsgrootte, dus dit moet weken van tevoren worden gepland in plaats van in dezelfde week. Het werkt goed voor groepen — schoolreisjes, architectuurstudenten en delegaties op het gebied van volkshuisvesting zijn het gebruikelijke publiek — en het is een zeldzaam geval waarbij de gids geen professionele interpreator is, maar iemand die naar hun eigen voordeur wijst en uitlegt waarom de hele straat één warmtepomp deelt.
Twee buurten waar je gewoon naar binnen kunt lopen
Niet elke drijvende gemeenschap heeft een reservering nodig. Sixhaven, weggestopt in Amsterdam-Noord op een paar minuten varen met de gratis GVB-veerboot van achter Centraal Station, is een werkende jachthaven waar woonboten tussen jachten en zeilboten liggen aan de rand van een wijk die de meeste bezoekers alleen zien vanaf het dek van de IJ-veerboot. Er is geen toegangsprijs en niets te regelen — het is een openbare kade, en liggelden zijn een zorg voor de botenbezitter, niet voor de bezoeker — dus dit is gewoon een wandeling, het beste langzaam gemaakt, vroeg in de avond, wanneer bewoners weer aan boord zijn, de was buiten hangt en het water stil is.
Verder weg is IJburg de nieuwste waterbuurt van de stad, een cluster van speciaal gebouwde drijvende woningen bereikbaar per tram vanaf Centraal. De eerlijke manier om het goed te bekijken is er te gaan eten: Café-Restaurant Vrijburcht, alle zeven dagen open voor lunch, diner en een traditionele high tea, ligt met direct uitzicht op de drijvende huizen en fungeert tevens als foyer voor het eigen theater van de gemeenschap. Het verwelkomt groepen zonder problemen, wat het de praktische ankerplek maakt voor iedereen die meer wil dan een vluchtige blik op de watergerichte gevels van IJburg — ga voor een late lunch en het licht op het water is op zijn best.
Gepensioneerde boten met een tweede carrière
Niet elk opmerkelijk schip hier is nog steeds een huis. Café de Ceuvel, op een voormalige scheepswerf in Amsterdam-Noord, is gebouwd rond een cluster van uit de vaart genomen woonboten die aan wal zijn gehesen en een tweede leven hebben gekregen als studio's, werkruimtes en het café zelf — een spraakmakende versie van dezelfde woningvoorraad, vanuit een andere hoek bekeken. Het neemt groepsreserveringen aan voor gezelschappen van acht of meer en zit aan de budget- tot middenkant van de prijsschaal, wat het een makkelijke toevoeging maakt aan een Noord-middag die ook Schoonschip op korte loopafstand omvat.
In de Houthavens is Pont 13 een gepensioneerde veerboot die is omgetoverd tot restaurant en bar, afgemeerd tussen de werkende woonboten van de wijk in plaats van er los van. Hoofdgerechten kosten ruwweg €15 tot €30, er is een speciale groepenpagina voor boekingen, en de hele boot kan privé worden gehuurd voor een evenement — het is de meest ongecompliceerde stop voor groepen op deze lijst, en de plek waar een bezoeker het dichtst bij het dineren binnen dezelfde watergemeenschap komt die het viert.
Op korte loopafstand van Pont 13 is REM Eiland (REM Amsterdam) helemaal geen woonboot — het is een voormalig offshore uitzendplatform, uit de Noordzee gesleept en opnieuw verankerd als restaurant met een dakterras — maar het verdient zijn plek in dit verhaal als context voor hoe ver de relatie van Amsterdam met gekraakte en hergebruikte maritieme structuren teruggaat. Het is culinair, met een proefmenu rond €65 tot €85, en het richt zich expliciet op groepen en evenementen, van een intiem diner tot een volledige privéhuur. Ga voor het uitzicht over het IJ net zo goed als voor de borden, en boek een tafel op het dak als de avond helder is.
Slapen aan boord, niet alleen kijken
Voor een bezoeker die daadwerkelijk een nacht op het water wil doorbrengen in plaats van vanaf een jaagpad te kijken, bieden drie opties dekking voor zeer verschillende budgetten en groepsgroottes.
Hotel Asile Flottant is het kleinst en meest sfeervol: zes individuele woonboten die als boutiquehotel worden gerund, voor ongeveer €100 tot €200 per nacht, beter geschikt voor een stel of een kleine groep dan voor een gezelschap van acht, omdat elke boot een eigen volledig uitgeruste verblijf is in plaats van één van een set aaneengesloten kamers.
Amstel Houseboats Bed & Breakfast, afgemeerd op de Amstel, verhuurt individuele studio-woonboten die elk maximaal twee gasten kunnen herbergen, voor ongeveer €120 tot €180 per nacht — dit is het dichtst dat de meeste bezoekers bij de realiteit van de woonboteconomie komen, waarbij een eigenaar-bewoner een extra woonboot verhuurt, of een kamer aan boord van hun eigen boot, in plaats van een hotelmerk te runnen onder een bedrijfsnaam.
Voor iets groters is Botel Amsterdam, afgemeerd op de NDSM-werf in Amsterdam-Noord, de opgeschaalde optie: een echt hotel-schip met meerdere kamers, kamers vanaf ongeveer €90 per nacht, eenvoudig ingericht voor gezinnen en groepen, in een wijk die de creatieve waterkant van de stad is geworden — verbouwde pakhuizen en street-art in plaats van gevels met trapgeveltjes. Welke van de drie ook past, het is de moeite waard om vóór het boeken de bredere markt te checken; zie de Amsterdam hotelzoekopdracht voor wat er nog meer beschikbaar is op de betreffende nachten.
Erheen gaan, budget en timing
Plan de dag per wijk in plaats van te proberen alles tegelijk te doen — deze buurten liggen aan weerszijden van de stad. De Centrum-stops, het Woonbootmuseum en De Poezenboot, zijn in minder dan vijftien minuten te belopen vanaf Centraal Station. Noord — Schoonschip, Café de Ceuvel, Botel Amsterdam en Sixhaven — is bereikbaar met de gratis GVB-veerboten die vlak achter Centraal vertrekken, een overtocht van een paar minuten in plaats van een echte reis. De Houthavens, thuisbasis van Pont 13 en REM Eiland, is een korte tram- of fietsrit ten westen van Centraal; IJburg en Vrijburcht liggen het verst weg, een tramrit naar het oosten die het waard is om een middag rond te bouwen in plaats van in een ochtend te proppen.
Contant geld is op deze route niet echt het probleem — elke horecagelegenheid hier accepteert kaarten — maar het is de moeite waard om een klein bedrag mee te nemen voor de donatiebox van De Poezenboot, omdat het een woonboot is die volledig door vrijwilligers wordt gerund zonder kaartlezer. Budgetteer een paar euro voor het museum, helemaal niets voor een wandeling door Sixhaven of de openbare paden van Schoonschip, en bewaar het echte uitgeven voor een maaltijd (ruwweg €15-30 bij Pont 13 of Vrijburcht, tot €85 voor het REM Eiland-proefmenu) of een nacht op het water (vanaf ongeveer €90 bij Botel Amsterdam tot €200 bij Asile Flottant).
Timing is belangrijker dan geld. Vroeg in de ochtend of vroeg in de avond is het rustige uur voor Sixhaven en de Noordelijke waterkant, wanneer bewoners daadwerkelijk op het dek te zien zijn in plaats van aan het werk; midden op de dag in het hoogseizoen brengt busladingen naar het museum en zorgt dat De Poezenboot's maximale capaciteit van zes bezoekers snel vol raakt. Rondleidingen bij Schoonschip moeten weken van tevoren worden geboekt, niet dagen, dus regel die eerst als het het middelpunt van de reis moet zijn. Voor een breder beeld van hoe deze waterwijken tegen de rest van de stad liggen, is de Amsterdamgids de plek om te beginnen met het plannen van de rest van het verblijf.